Nederlands

naamwoord van handeling
zelfstandig bijvoeglijk
gaan gaand
gang gegaan
Uitspraak
Woordafbreking
  • gaan
Woordherkomst en -opbouw
  • (erfwoord) in de betekenis van ‘zich voortbewegen’ aangetroffen vanaf 901 [1]
  • afkomstig van:
Middelnederlands: gaen, gaan, ghan, ganghen
Oudnederlands: gān
Germaans: *gānan
Indo-Europees: *ǵʰēh₁-
  • Verwant in Germaans:
West: Engels: go (Angelsaksisch: gān), Duits: gehen, (Oudhoogduits: gān, gēn), Fries: gean (Oudfries: gān, gunga)
Noord: Zweeds/Deens/Noors: gå (Oudnoords: *gá)
Oost: Gotisch: gaggan
  • Verwant in andere Indo-Europese talen:
Grieks: κίω, κιγχανω, κιχανω
stamtijd
onbepaalde
wijs
verleden
tijd
voltooid
deelwoord
gaan
ging
gegaan
klasse 7 volledig

Werkwoord

gaan

  1. ergatief zich in een bepaalde richting bewegen, meestal van de spreker af
    • Hij ging naar Amerika. 
     Ze waren naar buiten gegaan om te plassen maar werden daar plotseling omringd door een blauwe lichtbol.[2]
  2. mogelijk zijn
    • Dat gaat niet. 
  3. hulpwerkwoord vormt een onmiddellijke toekomende tijd
    • En nu ga ik slapen. 
     Wat had ik nu spijt van het plan om de zonsondergang en zonsopkomst vanaf de top te willen gaan bekijken.[2]
     Zo stil mogelijk ging ik rechtop in mijn slaapzak zitten en probeerde mijn overvolle blaas geruisloos te legen.[2]
  4. hulpwerkwoord (Belgisch-Nederlands) vormt een toekomende tijd, net als zullen
    • Jullie gaan nog staan kijken! 
     Het kan best zijn dat we het nooit echt gaan weten.[3]
     Als het aan Vereecke ligt, komt er nog een veertigste, of zelfs vijftigste editie van de Night of the Proms. ‘Het kan, maar we beseffen dat dat niet vanzelf gaat gaan.’[4]
     Jamaar, is 't gij die vertelt of is 't ik? Ge gaat gaan horen.[5]
     Als je met 0-2 gaat gaan winnen bij een rechtstreekse concurrent dan kan je niet anders dan tevreden zijn.[6]
Opmerkingen
  • [3], [4] In Algemeen Nederlands wordt 'gaan' alleen gebruikt voor een toekomende tijd als een beweging aangekondigd wordt ('Ik ga slapen') of iets wat vooraf beslist werd ('Ze gaan volgende maand trouwen'). Ook voor uitspraken over het weer wordt in het Algemeen Nederlands 'gaan' gebruikt ('Het gaat vriezen vannacht'). In Belgisch-Nederlands, en vooral in dialecten, is het gebruik van 'gaan' veel ruimer. Ook bij werkwoorden die niet echt een handeling uitdrukken, wordt soms 'gaan' gebruikt. Dit kan zelfs "gaan gaan" als combinatie van de betekenissen 3 en 4 opleveren.
Afgeleide begrippen
Hyponiemen
Afgeleide begrippen
Typische woordcombinaties
  • [1] naar de <leeftijd> gaan
    (informeel) nog maar weinig jonger dan <leeftijd> jaar zijn, tegen de <leeftijd> lopen
  1.  Ik ga nu naar de 50 en heb nog nooit een smoking gedragen.[7]
Uitdrukkingen en gezegden
Vertalingen

Gangbaarheid

99 % van de Nederlanders;
100 % van de Vlamingen.[9]
  • frequentie in teksten in het Nederlands uit België, op een 7-puntsschaal: [10]
        7
  • frequentie in teksten uit België, vergeleken met die in Nederland, op een 7-puntsschaal: [10]
        1

Verwijzingen

  1. "gaan" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
  2. 2,0 2,1 2,2 Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers  
  3. Het Laatste Nieuws in: Ludo Permentier & Rik Schutz Typisch Vlaams. 4000 woorden en uitdrukkingen (2015), Davidsfonds, Leuven, ISBN 9789059086517, p. 178 kol. 2
  4. De morgen in: Ludo Permentier & Rik Schutz Typisch Vlaams. 4000 woorden en uitdrukkingen (2015), Davidsfonds, Leuven, ISBN 9789059086517, p. 178 kol. 2
  5. Hugo Claus   Het verdriet van België in: Ludo Permentier & Rik Schutz Typisch Vlaams. 4000 woorden en uitdrukkingen (2015), Davidsfonds, Leuven, ISBN 9789059086517, p. 178 kol. 2
  6. Het Laatste Nieuws in: Ludo Permentier & Rik Schutz Typisch Vlaams. 4000 woorden en uitdrukkingen (2015), Davidsfonds, Leuven, ISBN 9789059086517, p. 179 kol. 1
  7. Gaston Burssens   Fabula rasa in: Ludo Permentier & Rik Schutz Typisch Vlaams. 4000 woorden en uitdrukkingen (2015), Davidsfonds, Leuven, ISBN 9789059086517, p. 179 kol. 1
  8. Tim Voors: Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada, 2018
  9.   Weblink bron Gearchiveerde versie “Word Prevalence Values” op ugent.be
  10. 10,0 10,1 Ludo Permentier & Rik Schutz “Typisch Vlaams. 4000 woorden en uitdrukkingen” (2015), Davidsfonds, Leuven, ISBN 9789059086517, gaan


Afrikaans

Uitspraak
stamtijd
infinitief voltooid
deelwoord
gaan
gegaan
volledig

Werkwoord

gaan

  1. gaan
    «Ek gaan môre rugby speel.»
    Ik ga morgen rugby spelen.